نگارنده در این اثر، تلاش کرده تا علاوه بر طرح بنیان‌های معرفتی و انسان‌شناختی، ساختار نظریة جامعه‌شناختی جامعة ایران، ساختمان حیات اجتماعی ایران و عناصر آن را نیز بازگو کند. مطالب اثر در چهار بخش تنظیم شده که بخش نخست، به تأمّل در بنیان‌های مفهومی و نظری در قالب رابطة بین جامعه‌شناسی و جامعة ایرانی اختصاص دارد. در بخش دوم، به طرح انتقادی نظریه‌ها و رویکردهای متعدّد در مورد رابطة بین انسان و جامعه و تصویری که در این دو ارائه شده پرداخته شده است. در بخش سوم، در مورد نهادهای اجتماعی اصلی در ایران بحث شده و در بخش پایانی، جریان‌های اجتماعی که نشان دهندة تفاوت این جامعه با جوامع دیگر است، دنبال شده است. هدف نهایی کتاب، طرّاحی ساختار نظریة جامعه‌شناختی جامعة ایران بوده است.