کتاب فانی و باقی نشر بیدگل

اگر نقاشی های مینیاتور ایرانی را تصویر رؤیای هوش ربایی بدانیم که یک عصر تاریخی در مورد خود می دیده است به نظر نمی رسد که تحلیل سرراست این رؤیا براساس ویژگی های صوری زیبا و افسونگر آن و یا تفسیر آن با تکیه بر مفاهیمی چون هنر قدسی بتواند ما را به نظام نیروهایی که منجر به شکل یافتن …

اولگ گرابار در یکی از جدیدترین بررسی های نسبتاً جامعی که درباره ی نقاشی ایرانی صورت گرفته است، در یک فصل مجزا نوعی طرح مقدماتی از موضوعات یا دستمایه های اصلیِ نقاشی ایرانی ارائه می دهد. او مضامین کلان نقاشی ایرانی را ذیل هفت عنوان دسته بندی می کند: ۱-تاریخ ۲-مذهب ۳-حیوانات ۴-حماسه ۵-رمانتیسم تغزلی ۶-واقع گرایی ۷-تزئین گرابار سپس هریک از این مضامین کلان را به طور خلاصه مرور می کند و خاستگاه ها، دوره ی رونق، میزان تکرارپذیری یا رواج و متون ادبی مرتبط با آن ها را تا حدی مورد بحث قرار می دهد. او روش خود را برآمده از سنت پژوهش شمایل نگاری می داند. اما می توان گفت نوع شمایل نگاری ای که او در این فصل به کار می گیرد، بیشتر به سطوح اول و دوم تعریفِ پانوفسکی که به نوعی واضع یا شارح اصلی شمایل نگاری محسوب می شود تعلق دارد. به عبارت دیگر، او بیشتر به شناسایی و دسته بندی این موضوعات می پردازد و کمتر وارد حوزه ی تحلیل شمایل شناسانه می شود که معادل امروزی ترِ آن را می توان نوعی تحلیل نشانه شناختی دانست: یعنی شناسایی و تحلیل بینامتنی و بیناتصویریِ کلیه ی عناصر مرتبطی که می توان آن ها را به صورت یک منظومه در نظر گرفت و سیر تاریخی یا به اصطلاح گادامر «تاریخ اثرات» آن ها و همچنین نقاط تماس آن ها با تاریخ عمومی را بررسی کرد. البته بخشی از مشکل، همان طور که گرابار نیز اشاره می کند، به دشواریِ تحقیق در حوزه ی نقاشی ایرانی باز می گردد که اساسا پیمودن گام های نخست پژوهش در این باره را نیز با مشکلات جدی روبه رو می سازد؛ اما باید گفت که اصولاً رویکرد گرابار نیز با این نوع تحلیل سازگاری چندانی ندارد.