کتاب عقلانیت نگاه معاصر

نوع بشر چه در بدویت و چه در مدنیت مجهز به قوه عقلانیت گام به هستی بیگران می نهد. انسان قبایل بدوی در جستجوی شکار به تجزیه و تحلیل عقلانی نیازمند است درست همان گونه که اکنون لمیده در آپارتمان کلان شهری مدرن برای انتخاب یک شرکت خدماتی با هدف دریافت خدمتی مطلوب از آن بهره میجوید شگفت است که حاکم بلا منازع زمین از سویی قله های جدید و مرتفع علم و دانش را فتح میکند و از سویی دیگر به ورطه دهشتناک غیر عقلانیت می لغزد و هر آن سقوط در این دره تاریک نابخردی دور از انتظار نیست. اما پرسش اینجاست گونه ای که در کوتاه زمانی به ساخت واکسن کووید ۱۹- دست می یابد، چگونه خود میتواند منشأ این همه اخبار جعلی شایعات و شارلاتان بازی های پزشکی و نظریه های توطئه باشد؟ چرا ما مستعد رفتار غیر عقلانی هستیم و اغلب با استدلالهای غیر منطقی و حجّتهای جعلی متقاعد میگردیم؟ و چگونه است که سرنوشت جامعه ای را به دست رهبرانی کژاندیش و تمامیت طلب می سپاریم؟ این پرسشی است که «استیون پینکر در اثر جدیدش مطرح نموده و با چراغ واژه ها برای یافتن پاسخی درخور ما را با خود همراه میکند پینکر، روان شناس علوم شناختی دانشگاه هاروارد نویسنده تعدادی از آثار برجسته است که به طور پیوسته محبوب تر و بحث برانگیزتر شده اند. او کار خود را در کنار نوام چامسکی از کشف رمز و رازهای شناخت و نحوه یادگیری دستور زبان آغاز کرد و به این موضوع در کتاب خود با عنوان فرشتگان بهتر ذات ما پرداخت که میزان خشونت در دنیای معاصر به نسبت ادوار گذشته در حال کاهش است.

با این حال، این تصور که عقل در تضاد با احساست است، باید از جایی سرچشمه گرفته باشد؛ مطمئناً این امر صرفاً یک خطای منطقی نیست ما از افراد عجول و بی پروا فاصله میگیریم به مردم التماس میکنیم که منطقی باشند و از اقدامات عجولانه و بی فکریهای خود پشیمان میشویم اگر حق با هیوم است چگونه می شود که بر عکس آنچه او نوشت نیز صادق باشد این که شهوت و هوس ها اغلب باید برده عقل باشند؟ در واقع، آشتی دادن آنها کار سختی نیست. یکی از اهداف ما می توانند با اهداف افراد دیگر ناسازگار باشد. هدف ما در یک زمان میتواند با اهداف ما در زمانهای دیگر ناسازگار و اهداف یک فرد میتواند با دیگران متباین باشد. با چنین تعارضاتی نمی توان گفت که ما باید در خدمت خواسته های خود و تابع امرشان باشیم. ما دو کاربرد اول عقل را «حکمت» و سومی را «اخلاق» می نامیم. بیایید به هر کدام نگاهی کنیم. تعارض بین اهداف این گونه نیست که انسانها صرفاً در پی یک چیز یا یک هدف باشند. آنها خواهان راحتی و لذت هستند، اما در کنار آن خواهان سلامتی، شکوفایی فرزندان، احترام به هم نوعان و روایتی رضایت بخش از نحوه زندگی خود نیز هستند. از آن جایی که این اهداف ممکن است با یکدیگر ناسازگار باشند پس شما همیشه نمی توانید به آن چه می خواهید برسید برخی از اهداف مهم تر از سایر اهداف است رضایت عمیق تر، لذت طولانی تر روایت قانع کننده تر ما از عقل برای اولویت بندی اهداف خود استفاده کرده و برخی از آنها را به بهای فدا کردن دیگر اهداف دنبال میکنیم