کتاب چاپلین به روایت بازن

برای تمام کسانی که در عالم اسطوره شناسی و زیبایی شناسیِ جهانی برای چارلی اهمیتی دست کم همتراز با هیتلر در عالم تاریخ و سیاست قایل اند؛ برای تمام کسانی که عقیده دارند وجودِ این حشره ی سیاه و سفیدِ خارق العاده که تصویرش از سی سال پیش تاکنون با تمامی انسان ها حشر و نشر دارد، همان اندازه مرموز است که وجودِ مرد دست شکسته ای که هنوز هم ذهنیتِ نسل ما را درگیر خود می کند؛ برای همه ی این ها دیکتاتور بزرگ اهمیتی بی حدوحصر دارد. از حدود نیم سده ی پیش تاکنون، دو مرد قیافه ی مردم را تغییر داده اند: ژیلت، مخترع و مروج صنعتی ماشین ریش تراش و چارلز اسپنسر چاپلین کارگردان و مروجِ سینمایی سبیل چاپلینی. می دانیم که چارلی از همان نخستین موفقیت هایش مقلدان بسیاری یافت؛ مقلدهای یکی دو روزه ای که رد آن ها تنها در معدود داستان ها و سرگذشت های سینما هنوز پابرجا باقی مانده است. اما با این حال یکی از آن ها در فهرست الفبایی این آثار حضور ندارد؛ شهرتش نیز از سال های ۳۳-۱۹۳۲ به این سو مدام رو به فزونی است؛ در چشم برهم زدنی به شهرتی همپای آقا کوچولوی جویندگان طلا دست یافت؛ شاید اگر در این سطح، معیاری برای سنجش عظمت و بزرگی بود، می شد گفت شهرتش از او هم فراتر رفت. داریم درباره ی یک توطئه چین اتریشی به نام آدولف هیتلر حرف می زنیم. تعجب برانگیز این جاست که هیچ کس تزویر و دورویی اش را ندید یا دست کم جدی اش نگرفت. اما چارلی فریبش را نخورد. کافی بود بی درنگ پشت لبش چیزی عجیب را احساس کند، چیزی مثل سرقت استخوان توسط آن موجود فضایی در فیلم های ژان پن لووه. بدیهی است منظورم این نیست که هیتلر کاری کرده است در سطحی بین المللی. به واقع ممکن است این بی احتیاطی را صرفاً به خاطر تأثیرپذیری های ناخودآگاه از جامعه و بی هیچ پیش زمینه ی فکری شخصی مرتکب شده باشد. اما وقتی کسی اسمش آدولف هیتلر است، باید حواسش به موها و سبیلش هم باشد. یک لحظه غفلت، همان طور که در سیاست گناهی نابخشودنی است و مایه ی یک عمر پشیمانی، در اسطوره پردازی هم همین طور است. این نقاش قدیمی ساختمان هم یکی از سهمگین ترین اشتباهات خود را مرتکب شد. با تقلید از چارلی، دست به دغل کاری ای در زندگی زد که طرف مقابل هرگز فراموشش نکرد. چند سالی باید می گذشت که تاوان سنگینی بابت آن بدهد. هیتلر به خاطر دزدیدن سبیل از چارلی، دست و پای خود را بست. اندک موجودیت و هویتی که از پشت لب این یهودی ریزنقش دزدیده بود، به چارلی این اجازه را می داد تا هویت بیشتری از او باز پس گیرد و حتا او را از هستی ساقط کند. این کارِ هیتلر نه دقیقاً به نفع چارلی، که به نفع موجود واسطه ای تمام شد که دقیقاً مصداق نیستی مطلق است.