کتاب دیکتاتور داستان پانزده سال آخر زندگی سیسرو، سیاست مدار برجسته رومی است که گمان می رود منشی اش تیرو آن را به شکل زندگی نامه نوشته است.

اینکه مردی مانند تیرو وجود داشته و چنین کتابی را نوشته است، از واقعیت های مسلم تاریخی به شمار می رود. او در ملک خانوادگی سیسرو برده به دنیا آمد و سه سال جوان تر از اربابش بود؛ اما به نقل از سنت جروم بسیار بیشتر از او عمر کرد و به صدسالگی رسید.

سیسرو سال 50 قبل از میلاد به تیرو نوشت: «خدمات شما در خانه و بیرون از آن، در روم و خارج از آن، در کارهای خصوصی و عمومی، در مطالعات و کارهای ادبی ام بی شمار است... .» نخستین بار تیرو بود که گفت وگوها را به صورت کلمه به کلمه ثبت کرد و شیوه تندنویسی اش معروف به تندنویسی تیرونیَن تا قرن ششم در کلیسا مورد استفاده قرار می گرفت. درواقع بعضی نشانه های کوتاه مانند e.g., i.e., NB, & از آثار این روش تندنویسی هستند که تا امروز باقی مانده اند. او همچنین چند کتاب درباره گسترش زبان لاتین نوشت. زندگی نامه چندجلدی سیسرو برای مورخ قرن اول میلادی، آسکونیوس پدیانوس، منبعی ارزشمند به شمار می رفت. پلوتارک، مورخ یونانی، دوبار از این کتاب نام برده است. این کتاب مانند بقیه آثار ادبی تیرو در جریان فروپاشی امپراطوری روم ناپدید شد.

چه چیز حیرت انگیز و شگفت انگیزی در زندگی سیسرو نهفته است؟ زندگی سیسرو حتی در مقایسه با معیارها و مقیاس های آن دوره هم شگفت آور بود. با وجود خاستگاه خانوادگی نسبتاً پایین او در مقایسه با رقیب های اشرافی اش و با وجود تمایلش به موضوع های نظامی، از مهارتش در مقام سخنور، استعداد، قدرت تفکر و تعقل خود استفاده کرد و در نظام سیاسی روم با سرعتی عجیب رشد کرد و علیه نابرابری ها و ستم های زمانه اش به پاخاست و سرانجام در 42سالگی به عنوان نماینده مردم در مجلس سنا انتخاب شد که در آن زمان کمترین سن مجاز برای نمایندگی در سنا محسوب می شد.

سال 63 قبل از میلاد، سالی بحرانی و مصیبت زده برای سیسرو بود، زیرا مجبور شد با توطئه گرانی مقابله کند که به رهبری سرجیوس کاتیلینا قصد براندازی نظام جمهوری را داشتند. سنا تحت ریاست سیسرو برای سرکوب این شورش، دستور اعدام پنج شهروند برجسته رومی را صادر کرد، حادثه ای که بعد از آن کار و زندگی سیسرو وعده گاه آمدورفت بسیاری شد.

بعدها وقتی سه مرد قدرتمند روم ـ ژولیوس سزار، پامپی کبیر و مارکوس کراسوس ـ به عنوان سه زمامدار روم با همدیگر ائتلاف و نیروهایشان را ادغام کردند و بر کشور مسلط شدند، سیسرو به مخالفت با آن ها برخاست. سزار به تلافی این کار سیسرو، با استفاده از قدرتش در مقام کاهن اعظم، کلودیوس ـ دشمن دیرین سیسرو ـ را برای تخریب او اجیر کرد که آدمی عوام فریب، اشرافی و جاه طلب بود. به کلودیوس اجازه داد موقعیت اشرافی خود را نادیده بگیرد و به آدمی عامی، خشن و رذل تبدیل شود. سزار راه انتخاب کلودیوس را به عنوان قاضی باز کرد. قاضی های آن دوره می توانستند شهروندان را جلوی مردم شکنجه و اذیت کنند. سیسرو چاره ای جز فرار از روم نداشت و این همان لحظه درماندگی و استیصال زندگی سیسروست که کتاب دیکتاتور آغاز می شود.

هدف من این است که تا حد ممکن گفت وگوها، جلسه ها و ماجراهای داستان پایان جمهوری روم را از نگاه سیسرو و تیرو به دقت توصیف کنم و تا حد امکان از نامه ها، سخنرانی ها و شرح رخدادهای منابع اصلی استفاده کنم.

دیکتاتور به یقین به جز اغتشاشات و جنگ های 33ـ1945 دربردارنده پرآشوب ترین دوره تاریخ بشر بوده است. در آخر کتاب یک واژه نامه نظام سیاسی روم و نیز نقش شخصیت های سیاسی و نظامی آن زمان آورده شده است تا به خواننده در پیگیری سرگذشت سیسرو و فروپاشی و سقوط امپراطوری روم کمک کند.

رابرت هریس

منبع: ناشر کتاب