کتاب حاضر با هدف بررسی جنبه های تاریخی سیاست و حکومت ایران، به اصول شناخت تاریخ تحولات معاصر ایران می پردازد. این اثر شامل مجموعه ای از نوشتارها و گفتارهایی است که محدوده زمانی پنج قرن اخیر تاریخ معاصر ایران را در بر می گیرد و از عصر صفویه تا انقلاب اسلامی را شامل می شود. این کتاب ماحصل مباحث در حوزه تاریخ تحلیلی و اندیشه سیاسی است که به نحوی به سنت و تجدد می پردازد و با عبور از تحولات تاریخی، جنبش های اسلامی، ورود غرب به ایران، توجه به نقش مرجعیت و اجتهاد و هویت ملی، به خصوص در عهد صفویان و مشروطیت را بررسی می کند. حاصل این رفت و برگشت بین تحولات تاریخی و اندیشه تاریخی، اجتماعی و سیاسی، سرنخ هایی را برای شناخت تاریخ معاصر به دست می دهد که به آن بصیرت تاریخی می گویند.